Als kind vroeg ik mijn moeder elke dag, soms wel meerdere keren: “Houd je nog een beetje van me?” Ze werd er gek van: “Jij bent een bodemloze put. Hoe vaak moet ik dit herhalen?!”, zei ze regelmatig. Toch bleef ik het vragen. Misschien omdat échte erkenning – dat ik werkelijk heel erg om van te houden was – ontbrak.

Erkenning is iets anders dan een simpel “Ja, ik houd van je.” Erkenning is daadwerkelijk gewaardeerd worden voor wie je bent en wat je doet.

Erkenning komt altijd van buiten. Het is de ander, de groep, je ouders of je vakgenoten die beslissen wat gewaardeerd wordt door hen. Erkenning is daarmee direct verbonden met status: je kunt jezelf serieus nemen, maar de status in de groep wordt je verleend door anderen.

Waarom is erkenning – en status – zo belangrijk?

Omdat we sociale wezens zijn. Zonder enige status kan je eigenwaarde zomaar vervagen. Je moet er namelijk toe doen voor de groep, zo zijn we evolutionair gebakken als groepsdieren. Je kunt jezelf eindeloos waarde toekennen, maar als niemand dat ziet, wordt het heel hard werken om jezelf iedere dag weer waardevol te blijven vinden.

Dat merk ik ook in mijn eigen werk. Als schrijver wil ik weten dat mijn woorden landen, dat iemand geraakt wordt, dat ze gelezen mogen worden. Natuurlijk kan ik mezelf vertellen dat het goed genoeg is. Maar pas als er erkenning van anderen komt, voelt het alsof mijn werk echt bestaat.

Dus, wie ben ik zonder erkenning?

In wezen dezelfde als degene mét erkenning, alleen met een andere sociale status. En maakt die positie mij tot iemand anders? Natuurlijk niet.  k heb nog steeds dezelfde sprankelende ogen, hetzelfde talent om ingewikkelde sommen op te lossen, dezelfde irritante gewoonte om anderen te onderbreken…

Wie je bent zonder erkenning, is wie je bent als niemand je ziet. Het is díe kern van jou die altijd overeind blijft. Onafhankelijk van je leeftijd, van je beroep en of je beschikbaarheid op de huwelijksmarkt. Het is díe versie van jezelf die overblijft wanneer de groep geen applaus geeft.

En? Wie ben jij zonder erkenning?

Misschien ontdek je wel dat je dat helemaal niet weet, omdat erkenning zo belangrijk is in je leven dat je geen idee hebt wie je bent als niemand jou zou zien. Dat laat zien hoezeer jouw identiteit wordt gevormd in de blik van de ander. Wie jou ziet, bepaalt blijkbaar wie jij bent. De echte vraag is dus niet alleen: wie ben jij zonder erkenning? Maar ook: wie geef jij de macht om jou te erkennen?

Het bericht De vraag van vandaag: Wie ben ik zonder erkenning? verscheen eerst op Denkplaats.

Over vragen en hun eigenschappen

Verhaal van een mentor:
‘Ik heb mijn mentorleerling uiteindelijk de vraag gesteld die ik zo moeilijk vond om te stellen. Alsof die vraag stellen hetzelfde zou zijn als goedkeuring geven aan de keuze die ze maakt. De vraag was: “Waarom is hij goed voor je?” “Hij” is de jongen die haar marihuana levert in ruil voor seks met hem of zijn vrienden. De jongen van wie ze zegt: “Hij is goed voor me.” Toen ik deze vraag stelde, was ik bereid haar antwoord echt serieus te nemen. Er niet gelijk tegenin te gaan. Ze zei: “Dank dat u het echt wilt weten. Ik weet het eigenlijk zelf niet.” Dit moment, waarop ik besloot haar écht te willen horen in plaats van te corrigeren, heeft een opening gemaakt in mijn contact met haar.’

Wat is een vraag?

Een vraag is een belangrijk instrument in het socratisch werk. Maar wanneer is een vraag nou goed? Wanneer werkt die? In dit artikel krijg je een paar handige tips die je vragen al snel heel veel beter maken. Handig om te weten. Maar van geen enkel nut als je niet eerst weet wat een vraag is, en daarnaar handelt.

Een vraag is pas een vraag als je:
a) het antwoord niet weet;
b) en bereid bent ieder antwoord te horen.

De mentor uit de introductie wist het antwoord echt niet én was echt bereid ieder antwoord te horen. Dat voelde zijn leerling blijkbaar, waardoor er een opening ontstond in het contact.

Bereid zijn om ieder antwoord te horen biedt geen garantie dat je gesprekspartner jou een eerlijk antwoord geeft. Maar de kans erop wordt veel groter. En ik kan het je wel op een briefje geven dat de antwoorden van je gesprekspartner een stuk minder betrouwbaar worden als hij aanvoelt dat je niet bereid bent ieder antwoord te horen. Zeker als je in een positie van macht of hogere status verkeert dan de ander. Daarover nog veel meer in hoofdstuk 11, waarin we kijken naar de toepassing van het helderdenkengesprek in verschillende professionele rollen.

Als je deze definitie van een vraag tot je laat doordringen, hoeveel van jouw vragen zijn dan daadwerkelijk vragen? Vragen in plaats van sneren, beschuldigingen of wanhoopspogingen tot controle houden over het leven? In het dagelijks leven stel je waarschijnlijk meer nepvragen dan in een professioneel gesprek. Althans, ik wel. Maar ook binnen een professionele setting kan de verleiding tot al vragend sturen groter zijn dan al vragend onderzoeken. Herkenbaar?

Beste recept voor een slechte relatie

Ben je uit op een slechte relatie met je collega, partner of coachee? Dat is zo geregeld! Stel een vraag waarbij het lijkt alsof je bereid bent ieder antwoord te horen, maar dat niet zo is. Zo vertelde een beleidsambtenaar uit het oosten van het land mij dat hij naar aanleiding van mijn workshop over vragen stellen ineens begreep waarom de inwoners uit zijn gemeente zo vaak boos waren na een inspraakavond: ‘We zeggen dat we als gemeente bereid zijn ieder antwoord te horen op onze beleidsvoornemens, maar inwoners voelen heel goed aan dat dat niet zo is. We verpakken onze plannen als vragen. Plannen die eigenlijk niet meer ter discussie staan.’

Ik herinner me ook nog de vraag die de artsen aan mijn moeder stelden, toen ze aan het einde van haar leven ernstig ziek was: ‘Wilt u nog opgenomen worden op de ic als u verder achteruitgaat?’ Na een intens gesprek onder hoge tijdsdruk met mijn broer en mij besloot ze dat het antwoord op die vraag ‘Ja’ was. De artsen zeiden vervolgens: ‘Het spijt me mevrouw, maar daar kunnen we niet in meegaan.’ Ze bleken al vooraf aan het gesprek met ons besloten te hebben om haar niet meer naar de ic-afdeling te brengen in verband met het weinig hoopvolle perspectief op herstel. Als professionals heb je het recht die beslissing te nemen. Maar alsjeblieft, doe dan niet alsof ons antwoord er nog toe doet.

Kortom: je kunt over allerlei vraagtechnieken beschikken, van het conceptualiseren tot het problematiseren en terug … Het betekent niets als je vraag geen vraag is waarop ieder antwoord gegeven mag worden. En dan bedoel ik niet: ‘Natuurlijk mag de ander alles zeggen. Ik laat het langs me heen glijden als ik het er niet mee eens ben.’ Nee, ik bedoel: ‘Ieder antwoord dat gegeven wordt, neem ik hoogst serieus.’ Ook al klinkt het als totale onzin of vind je het moreel verwerpelijk. Fantastisch juist! Onderzoeksmateriaal!

Enne … als ik bereid ben ieder antwoord te horen, hoe stel ik dan een vraag?

Mijn fantastische collega Elke Wiss (2020) omschrijft het als volgt: ‘Een vraag is als gereedschap. Het is een middel om in de denkwereld van de ander te komen. Je kunt de vraag inzetten als bescheiden nijptang, een brutale drilboor, subtiel schuurpapier of als lompe koevoet. Zoals bij ieder gereedschap, hangt het resultaat af van hoe je het gebruikt. Met een beitel kan ik een kunstwerk uit een stuk steen houwen, maar met te veel kracht of een beetje lompigheid hak ik per ongeluk een kop van de romp. Met schuurpapier kan ik een oppervlak bijschuren, maar gebruik ik het te zacht, verandert het niet. Zo werkt het ook met vragen: een vraag als gereedschap werkt zo goed als je het gereedschap inzet en gebruikt.’

Voor alle vragen geldt dat ze pas goed gereedschap zijn en vakkundig gebruikt kunnen worden als ze voldoen aan bepaalde criteria.

Waar vraagt een goede vraag om? Daar zijn handvatten voor. Ik zet ze voor je op een rijtje:*

1. Geef de vraag tijd
2. Stel één vraag tegelijk.
3. Inleiding is afleiding.
4. Durf simpel en kort te zijn.
5. Wees precies in je vraag.
6. Wees een echoput.
7. Vermijd sturende bijwoorden.
8. Stel gerust gesloten vragen (maar dan op een andere manier).

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Boom Management.

Het bericht Wanneer een vraag werkt verscheen eerst op Denkplaats.

Dat gevoel herken je misschien. Het plan is er. De inzet ook. Maar iets stokt. We gaan harder sturen, steviger trekken, meer overtuigen — terwijl wat we eigenlijk zoeken, beweging is. Maar let op:

Beweging ontstaat niet vanuit controle, maar vanuit verwondering.

Hieronder drie praktische handvatten die jou helpen effectief te veranderen:

1. Je bent pas een veranderaar als je bereid bent jezelf én anderen niet te geloven

Veel veranderaars denken te weten wat er moet gebeuren, en hoe. Ze gaan uit van hun eigen shitterige eerste versie van de werkelijkheid, die dan als basis dient voor het veranderplan.

Een shitterige eerste versie (SEV) van de werkelijkheid is een beperkte hoeveelheid echte gegevens, gecombineerd met een grote hoeveelheid gefantaseerde gegevens die zijn samengevoegd tot een emotioneel bevredigende versie van de werkelijkheid.

Een SEV voelt lekker. Logisch.
We stellen een SEV liever niet ter discussie.
Herkenbaar?

En dat is precies wat we niet moeten doen als we verandering willen.
Onze eigen shitterige eerste versies geloven. Dat is precies hét recept tegen verandering.

Het vraagt lef om te zeggen: misschien zie ik het niet goed.
Om nieuwsgierig te zijn naar wat je eigen (en andermans) aannames verhullen.
Want dat maakt écht verandering mogelijk: van slaafs je gedachten volgen naar ze onderzoeken.

2. De vraag die je stelt, bepaalt de verandering die je krijgt

Je hebt ongetwijfeld een verandering meegemaakt — als leider, als teamlid, als adviseur. Misschien zit je er nu middenin. Grote kans dat er vragen door je hoofd gaan, rondom die verandering. Vragen die je bezighouden. En zoals zo vaak, zijn we geneigd om snel naar oplossingen te zoeken.

Maar zelden staan we stil bij de vraag zélf. Wat als juist dáár het werk begint?

In mijn praktijk zie ik het steeds terug: zo’n 80% van de verandervragen zijn hoe-vragen.
“Hoe zorgen we ervoor dat X, Y, Z gebeurt?” We zijn er dol op. Ze klinken slim, doelgericht, alsof je al halverwege bent. Maar schijn bedriegt.

Vaak is de hoe-vraag de snelste manier om échte verandering de nek om te draaien. Waarom? Omdat een hoe-vraag vaak hij lui of bang is! En zoals we weten: luiheid en angst zijn geen dragers van verandering.

🔹 Een luie hoe-vraag

Dit zijn vragen waar het antwoord simpel op te geven is. Dat maakt de vraag lui.
Alleen, als je de voor de hand liggende antwoorden geeft op een luie hoe-vraag, denk je:
“Ja, maar zo simpel is het niet!” Precies! Achter die luie hoe-vraag zit iets wat schuurt. Iets wat je nog niet durfde te formuleren.

Kijk maar naar de volgende luie hoe-vragen en hoe ze veranderen in veel spannender vragen:
Hoe start ik met solliciteren? ⇒ Ben ik bereid mijn vrijheid als ZZP-er op te geven?
Hoe geef ik feedback? ⇒ Durf ik feedback te geven?
Hoe ga ik op tijd naar huis? ⇒ Wil ik wel naar huis, nu mijn kind pubert en mijn werk een plek van rust is?
En dáár wordt het interessant.
Ga voorbij de luie hoe-vraag naar een écht spannende vraag.

🔹 Een bange hoe-vraag

Bange hoe-vragen zijn wensdenken in vermomming. Met een bange hoe-vraag geef je jezelf een opdracht die je nooit kunt waarmaken. De bange hoe-vraag wil geen inzicht. Die wil geruststelling. De bange hoe-vraag wil dát realiseren, wat volgens het gezonde verstand onmogelijk is. Dat snappen we meteen bij de vraag: “Hoe word ik een duif?”. Kansloos.

Maar grappig – of misschien juist ellendig – genoeg stellen we enorm veel bange hoe-vragen in organisaties. Omdat dat zo lekker voelt. Alsof we ‘in control’ zijn. De bange hoe-vraag wil dat wat onmogelijk is, niet aannemen. Kijk maar:
“Hoe voorkomen we dat er ooit nog een pandemie komt?”
“Hoe krijg ik al mijn leerlingen weer gemotiveerd?”
“Hoe leiden we deze verandering zonder gedoe?”

Het klinkt prachtig. Als een ideale wereld. En precies daarom zijn bange hoe-vragen zo verleidelijk. Maar zoals je weet heeft het geen zin om vanuit illusies te werken, alleen vanuit realiteit.

De bange hoe-vraag nodigt je uit eerst eens oprecht na te denken over ‘kunnen’. Kunnen we een pandemie voorkomen? Kan ik al mijn leerlingen motiveren? Kunnen we veranderen zonder gedoe? Als het logische antwoord daar nee op is, kijk dan de angst aan in plaats van er kansloos omheen te organiseren.

3. Verandering gebeurt niet door over de situatie te denken, maar ín de situatie te denken

De meeste veranderprocessen zijn fantastisch uitgewerkt op papier, en liggen vervolgens in een la. Op één of andere manier zijn de niet aanwezig in het hier en nu, in de praktijk. Terwijl, in de praktijk ontstaat echte beweging. Daarom werkt ‘de meeneemvraag’ zo fantastisch.

Een meeneemvraag – een vraag die je dus meeneemt de praktijk in – stel je jezelf, elkaar, moment dat het spannend wordt, en je niet weet wat nu te doen.

En waarom is die meeneemvraag zo ontzettend effectief? Omdat die aanzet tot verandering in het heetst van de strijd. Wanneer het er echt toe doet. De kracht van de meeneemvraag is die je in het moment laat leren:
Niet denken over verandering.

Maar aanwezig zijn ín verandering.

Kijk maar naar het volgende voorbeeld:
Startvraag: Hoe geven we de receptie van vertrekkende medewerkers vorm?
Meeneemvraag: Is dit nu helend?

Dit is de vraag die het MT van een culturele instelling zich keer op keer afvroeg in de voorbereiding van het afscheid van ruim 30% van haar medewerkers na een ingrijpende bezuinigingsoperatie. Door deze vraag continu leidend te laten zijn, is het gelukt een afscheid te organiseren dat zelfs voor de ontslagen medewerkers een helende bijeenkomst was.

Wil jij ook expert worden in verandering door verwondering?

In het najaar geef ik de vijfdaagse training
👉 Goedbedoeld moeilijk maken voor gevorderden

Voor coaches, leidinggevenden, hr-medewerkers en iedereen die het lef heeft vanuit verwondering veranderingsprocessen te begeleiden. Na deze training ben je in staat iedere belemmerende gedachte, iedere shitterige eerste versie van de werkelijkheid, iedere onzinuitspraak liefdevol te ontregelen en fundamentele verandering in gang te zetten.

Je bent van harte welkom.

Het bericht Verandering mislukt niet door gebrek aan sturing, maar door een gebrek aan verwondering verscheen eerst op Denkplaats.

Wat is dé vraag die bij redeneren hoort?

• Wat beweer je eigenlijk?

Wanneer pas je redeneren toe?

• Bij losse flodders: uitspraken waar geen argument voor gegeven wordt of waar geen conclusie uit getrokken wordt.
• Als iemand duidelijke (leef)regels lijkt te hanteren die hij niet expliciet maakt.
• Als iemand weinig geneigd is zijn uitgangspunten te bevragen. Wat vraagt redeneren van je?
• Een analytische geest en lol hebben in logische puzzeltjes.

Wat gaat er mis als je niet redeneert?

• Er is geen check op logisch denken, waardoor mensen onbedoeld hun shitterige eerste versie (SEV) met ‘de waarheid’ verwarren.

Afstand nemen

Zeker de emotionele mensen onder ons – waar ik mezelf toe reken – hebben er enorm veel profijt van als ze zichzelf niet overgeven aan de eerste de beste conclusie die hun gestreste hoofd in spannende situaties verzint. Afstand nemen tot je eigen denken helpt je om je SEV van je verhaal niet te geloven. En logisch redeneren is een cognitieve vaardigheid die je helpt met afstand naar je eigen angsten, doemscenario’s, maar ook sprookjes te kijken. Daar nodigen wij als goedbedoeld-moeilijkmakers onze gesprekspartners graag toe uit.

Vragen die de ander uitnodigen tot logisch redeneren in plaats van zijn SEV blindelings te volgen, zijn bijvoorbeeld:

• Waar ga jij van uit, als je dit zegt?
• Welke vooronderstelling zit er in de zin: [‘Politiek is voor mensen zonder karakter’]?
• Welke aannames doe jij?
• Hoe kom je tot de conclusie dat [je moet verhuizen]?
• Dus? (Vragen naar een conclusie.)
• Want? (Vragen naar een argument.)

Voorbeeldgesprek – Ik word direct ontslagen!

In dit gesprek spreekt socratisch coach Sandra met Jan, die ervan overtuigd is dat hij direct ontslagen wordt als hij zijn manager zou vertellen dat hij wil stoppen met de opdracht waar hij voor een van hun klanten aan werkt. Hij is ICT-consultant.

Jan: Als ik zeg dat ik deze opdracht niet meer wil doen bij deze klant, word ik direct ontslagen.
Sandra: Dat weet je zeker?
Jan: Heel zeker.
Sandra: Hoe weet je dat zo zeker?
Jan: Omdat ik heel duur ben, dus ze kunnen mij nooit betalen als ik deze opdracht teruggeef. Dan komter namelijk onvoldoende geld in de kas. En dus word ik direct ontslagen.
Sandra: Dus op het moment dat jij zegt dat jij deze opdracht niet meer wilt doen, ben je je baan kwijt?
Jan: Nou, zo snel zal het misschien niet gaan.
Sandra: Ik dacht dat je net zei van wel?
Jan: Ja. Het leek me zo logisch.
Sandra: Welke aanname deed jij, die niet per se het geval is?
Jan: Dat als ik deze opdracht teruggeef, ik gelijk niet meer betaald kan worden. Ik kan, geloof ik, nogal makkelijk overhaaste conclusies trekken.
Sandra: Geloof je? 😉

Onze stilzwijgende regels

Mensen, ook jouw gesprekspartners, hebben de neiging conclusies te trekken uit wat ze zien of meemaken, zonder dat ze er zich van bewust zijn op welke stilzwijgende regel ze hun conclusie baseren.

Kijk maar naar de volgende voorbeelden:

• ‘Ik ben dik. Ik krijg geen modellencontract.’ Stilzwijgende regel: dikke mensen krijgen geen modellencontract.
• ‘Mijn kinderen houden niet van hun vader, want ze hebben me altijd gesteund tijdens de scheiding.’ Stilzwijgende regel: kinderen die hun moeder steunen tijdens de scheiding, houden niet van hun vader.
• ‘Het regent, dus we moeten de voetbalwedstrijd annuleren.’ Stilzwijgende regel: voetbalwedstrijden kunnen alleen gespeeld worden als het droog is.

Mensen vatten deze stilzwijgende regels op als algemene regels. Regels die altijd gelden. Volgens je gesprekspartner dan. Je voelt
ongetwijfeld aan dat de stilzwijgende regels in de voorbeelden niet per se waar hoeven zijn. Jouw taak als goedbedoeld-moeilijkmaker is om deze, al dan niet ware, algemene regels naar boven te halen. Zodat de ander kan denken: ‘Wat beweer ik eigenlijk?’

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Boom Management.

Het bericht Redeneren: wat beweer je nu eigenlijk? verscheen eerst op Denkplaats.

Het helderdenkengesprek geeft geen pasklare antwoorden, geen empathisch instemmende gesprekspartner, maar scherpe vragen die je uitnodigen om je eigen denken kritisch te onderzoeken. De socratische houding die daarbij hoort is even onwennig als krachtig: vertrouw de ander, maar geloof haar niet. Laat de wens om te helpen los. En wees vooral bereid om zelf ook te leren van het gesprek. In dit artikel zie je hoe zo’n gesprek eruitziet.

Verhaal van een coachee – Ben jij iemand die de neiging heeft om te liegen?

Sarah en Ariane kijken terug op hun gesprek.
Sarah: Ik heb nog nooit zulke scherpe en confronterende vragen gekregen als van jou. En op de een of andere manier bleef ik bereid je vragen te beantwoorden, terwijl ze echt niet allemaal leuk waren.
Ariane: Welke vraag was het minst leuk?
Sarah: Jouw vraag: ‘Ben jij iemand die de neiging heeft om te liegen?’
Ariane: Ha, ja! Heel dapper dat je daar ‘Ja’ op antwoordde.
Sarah: En jouw vraag die daarop volgde: ‘Waarom zou iedereen die dit gesprek hoort, tot dezelfde conclusie kunnen komen over jou?’ Dat vond ik uiteindelijk de allerergste vraag.
Ariane: Waarom?
Sarah: Omdat ik daardoor besefte dat mijn woorden mij onbedoeld ‘verraden’. Dat was best confronterend. En een totaal nieuwe gedachte, dat mijn woorden zoveel blootgeven over mij.
Ariane: En toch heb je van ons gesprek genoten, zei je net.
Sarah: Ja, dat is zo. Omdat ik nieuwe dingen ontdekt heb en me nooit veroordeeld voelde door je. Je riep zelfs ‘Fantastisch!’, toen ik bevestigde dat ik de neiging heb om te liegen.
Ariane: Ja, ik vind het altijd fantastisch als iemand de moed heeft om wijzer te worden over zichzelf. Dat is toch mooi?
Sarah: Ook als het over slechte eigenschappen gaat?
Ariane: Ook als het over slechte eigenschappen gaat. Maar de vraag is: wanneer is de neiging tot liegen een slechte eigenschap?

Het gesprek tussen Sarah en mij was geen vriendelijk keuvelend gesprek, maar een gesprek waarin ik het Sarah goedbedoeld moeilijk heb gemaakt. Het was het soort gesprek dat in dit boek centraal staat: het helderdenkengesprek. Een helderdenkengesprek is geen beoordelingsgesprek, geen hulpgesprek, geen adviesgesprek. Het is een gesprek waarin jij je gesprekspartner helpt om nieuwe kennis, nieuwe wijsheid te produceren. Nieuw denken.

Nieuw denken

In veel van onze gesprekken spreken we onze gedachten uit. Dat lijkt prima. Maar hier zit ’m nou net de kneep: het woord ‘gedachte’ is verleden tijd, het verwijst naar oude denkpatronen, naar ideeën die we al talloze keren hebben herkauwd. Voor simpele situaties die ons bekend zijn, werkt dit herkauwen prima om met de situatie om te kunnen gaan. Maar wanneer de zaken ingewikkelder worden, totaal nieuw zijn of maar niet verbeteren ondanks al onze pogingen, is het blijven hangen in die vertrouwde gedachtekronkels niet zo handig. En dán hebben we behoefte aan iets radicaal nieuws. Aan nieuw denken. Over de kwestie of over onszelf.

Nieuw denken is als een klap in het gezicht van die ingesleten aannames en vastgeroeste denkpatronen, waar we zo aan gehecht zijn geraakt dat we ze niet eens meer opmerken. Nieuw denken vergt moed, het verlaten van de gebaande paden en het durven betreden van onbekend terrein. Dan komt verandering in zicht. Niet makkelijk, wel leuk. En nieuw denken produceren, dat is precies waar het helderdenkengesprek bij uitstek voor geschikt is.

Mooie woorden allemaal …

Maar wat is dat eigenlijk, zo’n helderdenkengesprek dat ook nog eens op socratische principes gebaseerd is? In één zin graag!

Oké, in één zin:
Een helderdenkengesprek is een gesprek waarin je het de ander goedbedoeld moeilijk maakt, zodat die zijn eigen denken aan een kritisch onderzoek onderwerpt.

En wat levert dat de ander op?
Steeds meer inzicht in hoe zijn eigen denken zijn blik op de werkelijkheid vormgeeft.

En waarom heeft iemand daar wat aan?
Je denken bepaalt voor een groot deel hoe je de werkelijkheid ervaart. Daardoor beïnvloedt je denken ook wat je in de wereld doet en wie je daar bent. Dus het is goed om aandacht te besteden aan wat je denkt. Zeker als je heilig bent gaan geloven in je oude gedachten. Nieuw denken vergroot je wereld, doordat je nieuwe dingen ziet, doet en voelt.

En hoe ziet dat eruit in een gesprek?

Ik maak onderscheid in twee soorten gesprekken:

1. Het ik-ga-met-je-mee-in-het-verhaal-en-help-je-aan-een-oplossing- gesprek.
2. Het ik-maak-het-je-goedbedoeld-moeilijk-en-help-je-helderdenken- gesprek

Het eerste gesprek behoort tot het vak van de adviseur, van de expert, de vakman. Als mijn douche weer eens verstopt zit en er daardoor lekkage ontstaat in mijn woonkamer, wil ik niet dat de loodgieter een gesprek met me begint over de vraag wanneer lekkages bijdragen aan de romantiek van een oud huis. Of dat hij betwijfelt of de
druppels die van het plafond vallen, überhaupt wel onder de categorie ‘lekkage’ vallen of eerder in de categorie ‘kunst’ thuishoren. Dan wil ik dat hij meegaat in mijn verhaal dat dit ontsnapte water een probleem is. En dat hij me vervolgens uitlegt hoe hij de lekkage gaat verhelpen. Of hij legt het niet uit, ook goed. In ieder geval moet hij de lekkage stoppen. Niets meer, niets minder.

Mensen zijn zeer vertrouwd met dit ik-ga-met-je-mee-in-hetverhaal- en- help-je-aan-een-oplossing-gesprek. Vrienden, collega’s, vakgenoten, ook menig coach en adviseur zetten dit gesprek regelmatig in. Het is een gesprek dat een duidelijke functie heeft op een duidelijk moment. Namelijk, het moment waarop we heel helder
het probleem in kaart hebben dat we concreet moeten oplossen. Bijzonder geschikt voor het oplossen van lekkages.

Het oplossingengesprek is minder geschikt als je je gesprekspartner wilt laten nadenken over wat hij zojuist gezegd heeft. Minder geschikt voor het bevorderen van zelfkennis. Minder geschikt voor het leren reflecteren en verantwoordelijkheid nemen over je eigen leven. Dan is het ik-maak-het-je-goedbedoeld-moeilijk-en-help-jehelder-
denken-gesprek veel effectiever. En dát gesprek voer je als je socratisch werkt.

Kijk maar naar de volgende twee voorbeeldgesprekken die samen het verschil illustreren. Elmer heeft een vraag en Anka gaat met Elmer in gesprek hierover.

Het ik-ga-met-je-mee-in-het-verhaal-en-help je- aan-een-oplossing-gesprek

Elmer: Hoe kan ik mijn teamgenoten nu duidelijk maken dat ze racistisch zijn tegen onze nieuwe collega?
Anka: Vertel me eens wat over je team, hoe ziet dat eruit?
Elmer: Het bestaat uit acht mensen, van wie ik de nieuwste ben. Tenminste, op die allernieuwste collega na dan. We doen allemaal hetzelfde werk, maar er zijn wel twee senior beleidsmedewerkers, die doen de wat ingewikkeldere opgaven.
Anka: En die nieuwe collega, is die ook senior?
Elmer: Nee, dat is een gewoon teamlid. Net als ik.
Anka: En die seniors, heb je hen zich ook racistisch zien gedragen?
Elmer: Ja, zeker die ene. Daar durft ook nooit iemand wat tegen te zeggen, want die is heel autoritair.
Anka: Ja, dat kan heel spannend zijn. Wat heb je tot nu toe al gedaan?
Elmer: Niks, ik durf het onderwerp eigenlijk niet aan te kaarten. Ik ben bang dat ze boos op me worden. En ik moet natuurlijk wel met ze samenwerken.
Anka: Dat snap ik. Je wilt niet buiten de groep vallen.
Elmer: Precies!
Anka: Zijn er misschien collega’s die je vertrouwt en met wie je dit kunt bespreken?
Elmer: Misschien met Zeynep, ik heb met haar wel een goede band.
Anka: Dat is misschien een eerste goede stap.
Elmer: Dat denk ik ook, ook omdat zijzelf helemaal niet racistisch is. Ze is zelf Turks. Dus ze zal begrijpen waar ik me zorgen om maak.

In dit gesprek gaat Anka direct mee in het verhaal van Elmer. Het is blijkbaar waar wat Elmer zegt. Daar twijfelen we niet aan in onze rol als oplossingenbieder. Het zou alleen heel fijn zijn als die rottige racistische collega’s zich wat beter zouden gedragen. En daar hebben we wel wat ideeën over, hoe we dat stap voor stap zouden kunnen regelen! In dit gesprek wordt het denken zelf niet bevraagd. Hoe zou het ook kunnen? Hoe zou een helderdenkengesprek eruit kunnen zien?

Het ik-maak-het-je-goedbedoeld-moeilijk-en help-je-helder-denken-gesprek

Elmer: Hoe kan ik mijn teamgenoten nu duidelijk maken dat ze racistisch zijn tegen onze nieuwe collega?
Anka: Waaruit blijkt dat je teamgenoten racistisch zijn?
Elmer: Het was tijdens een teamoverleg. Die nieuwe collega is van Marokkaanse afkomst en toen zei iemand: ‘Ik ken niemand van Marokkaanse afkomst, dus ik vind het superleuk je te ontmoeten!’ De rest beaamde dat. Ik denk dan: Dat doe je toch niet? Het is 2024!
Anka: Wat is daar racistisch aan?
Elmer: Snap je dat niet?
Anka: Het doet er niet toe of ik dat snap of niet, het is jouw onderzoek.
Elmer: Dat zeg je gewoon niet! Het is racistisch om iemand bijzonder te maken, haar te laten voelen alsof ze niet bij de club hoort.
Anka: Dus de uitspraak ‘Ik ken niemand van Marokkaanse afkomst, dus ik vind het superleuk je te ontmoeten!’
zorgde ervoor dat je nieuwe collega zich niet bij de club voelde horen?
Elmer: Dat weet ik toch niet? Ze lachte vriendelijk terug, maar ja, dat zegt niks.
Anka: Je gebruikte haar gevoel net wel als argument. Gebruik je wel vaker argumenten waarvan je niet zeker weet of ze kloppen? Of niet?
Elmer: Ik wil gewoon heel zorgvuldig zijn. Niet zoals mijn collega’s, die er zonder erbij na te denken wat uitgooien.
Anka: En mijn vraag was: gebruik je wel vaker argumenten waarvan je niet zeker weet of ze kloppen? Of niet?
Elmer: Nou, als je het zo duidelijk stelt. Ja.
Anka: Is het gebruiken van argumenten waarvan je niet zeker weet of ze kloppen iets wat je eerder als zorgvuldig of onzorgvuldig zou beschouwen?
Elmer: Ja, onzorgvuldig natuurlijk!
Anka: Oké. En je wilt zorgvuldig zijn, zei je eerder. Klopt dat?
Elmer: Ja.
Anka: Welke onderzoeksvraag komt nu als logisch bovendrijven?
Elmer: Ben ik wel zorgvuldig genoeg geweest in mijn oordeel over de situatie?

In dit gesprek gaat Anka niet gelijk mee in het verhaal van Elmer. Ze geeft Elmer letterlijk zijn woorden terug en laat hem zo nadenken over wat hij beweert. Welke aannames heeft hij? Wat bedoelt hij precies met ‘zorgvuldig’? Dit gaat helemaal niet meer over het oplossen van de racistische situatie, maar over hoe Elmer tot de conclusie van racisme is gekomen. Een conclusie die Elmer niet meer klakkeloos kan beamen, omdat hij zich nu afvraagt of hij in zijn oordeel over de situatie wel zorgvuldig genoeg was. Stel dat Elmer straks Zeynep tegen het lijf loopt in de kantine, dan zorgt dit besef voor een heel andere ontmoeting met zijn collega dan het eerste voorbeeldgesprek. Namelijk geen geklaag over zijn collega’s, maar een mogelijk gesprek over hoe je tot zorgvuldige conclusies komt!

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Boom Management.

Het bericht Het helderdenkengesprek in een notendop verscheen eerst op Denkplaats.

Vertrouwen is geloven zonder bewijs. Controle is de tegenovergestelde beweging: grip houden op wat onzeker is.

Ik herinner me mijn eerste maand in een nieuwe baan nog goed: “Als ik iets beloof, doe ik het. Je hoeft het niet telkens te controleren,” zei ik tegen mijn leidinggevende. Haar reactie: “Ik ken je nog niet, dus daar kan ik niet vanuit gaan.” De tegenstelling tussen vertrouwen en controle, die ik toen ervoer, is voor veel mensen herkenbaar.

• Waarmee rechtvaardig jij controle, zelfs als je zegt te vertrouwen?

Het dilemma tussen vertrouwen en controle

Elke poging om vertrouwen en controle te combineren, wringt. Zodra je controle uitoefent, toon je impliciet wantrouwen. Dit leidt tot een paradoxale situatie waarin managers vertrouwen willen geven, maar via controlesystemen (urenregistraties, voortgangsrapportages) kenbaar maken dat ze niet zomaar op hun vertrouwen durven te vertrouwen.

• Waarom hechten wij zo sterk aan rapportages en controlesystemen, denk je?

Vertrouwen geven, is macht geven

Werkelijk vertrouwen betekent niet alleen zeggen: “Ik geloof in je.” Het betekent ook: “Jij hebt de macht om beslissingen te nemen.”

Zo zei een beleidsambtenaar uit het Oosten van het land tegen me: “Ik snap nu waarom  inwoners uit onze gemeente zo vaak boos zijn na een inspraakavond. We zeggen dat we als gemeente bereid zijn onze inwoners inspraak te geven. Maar we zijn vooral op zoek naar draagvlak voor onze plannen. Plannen die eigenlijk niet meer ter discussie staan.’  Er is dus geen vertrouwen in de ideeën van de inwoners. In ieder geval niet genoeg om er macht aan te hangen.

• Zet jij jouw vertrouwen om in afstaan of delen van macht? Zo ja, hoe doe jij dat concreet?

De spanning tussen vertrouwen en controle

Deze spanning tussen vertrouwen geven, en de mogelijke risico’s die daarmee gepaard gaan, roept vragen op over hoe we leiderschap willen invullen. Is vertrouwen geven, naast een mooi ideaal, ook daadwerkelijk slim? Of eerder naïef? Wat laat jij in de praktijk zien als collega, als leidinggevende? Waar ga jij, als het erop aankomt, vooral vanuit? Is jouw mogelijke wenselijke antwoord ook het daadwerkelijke antwoord?

• Wat zegt jouw keuze voor vertrouwen of controle over jou?

De beroemde slogan van bedrijfsrecherchebureau Hoffmann speelt met deze vraag. “Vertrouwen is goed, Hoffmann is beter.” Vladimir Lenin vond van wel en richtte de KGB op met de woorden: “Vertrouwen is goed, controle is beter.” De boodschap? Controle is de volwassen keuze, vertrouwen is voor naïeve mensen. Klopt dat?

Vragen voor zelfreflectie

• Is vertrouwen risicovol?
• Ben je bereid de consequenties van jouw vertrouwen / jouw controle te dragen?
• Welke van jouw controlesystemen zijn voornamelijk verkapte uitingen van wantrouwen?

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Boom Management.

Het bericht Kan controle samengaan met vertrouwen? verscheen eerst op Denkplaats.

Wanneer vrouwen aanschuiven bij vredesonderhandelingen, stijgt de kans dat geweld stopt met 20 procent. Nog indrukwekkender: vredesakkoorden blijven maar liefst 35 procent langer overeind (Stone, 2014). Hoe lukt dat? Door een andere manier van kijken. dat? Drie principes.

Verwar niet-weten niet met onzekerheid

De geschiedenis zit vol met leiders die weigerden te twijfelen – en daardoor catastrofale fouten maakten. Nu nog steeds. Kijk naar leiders als Poetin of Trump. Mannen die verstrikt raken in hun eigen verhaal, ten koste van mensenlevens. Poetin begon een oorlog op basis van een verstard wereldbeeld. Trump vertelde 30.573 aantoonbare leugens in vier jaar. Waarom? Omdat ze hun eigen overtuigingen niet durfden te bevragen.

Echt leiderschap betekent durven zeggen: “Ik weet het (nog) niet” en wél de juiste vragen stellen. Niet-weten is geen zwakte, maar een kracht: het betekent dat je bereid bent te onderzoeken, te luisteren en je aannames te toetsen. Heilige overtuigingen kosten levens. Kritische reflectie redt ze.

Ben je daartoe bereid als leider? Durf je echt na te denken, in plaats van je ideologie blind te volgen?

Verwar effectiviteit niet met veel acties ondernemen

Te veel leiders geloven dat daadkracht betekent: doen, doen, doen. We kennen het patroon: een aanval, een vergelding, en voor je het weet, maken we elkaar kapot. Er gebeurt bijzonder veel, maar het levert niets goeds op.

Onderzoek laat zien dat wanneer vrouwen betrokken zijn bij vredesonderhandelingen, de kans op een langdurig akkoord met 35% stijgt. Niet omdat ze minder krachtig zijn, maar omdat ze effectiviteit anders definiëren. Geen impulsieve reacties, maar doordachte, strategische stappen die duurzame stabiliteit creëren. Niet de vraag: “Hoe kom ik hier het beste uit?” maar de vraag “Wat is goed voor het geheel?” staat centraal. Dat is échte effectiviteit.

Verwar verantwoordelijkheid nemen niet met solo opereren

Het klassieke beeld van leiderschap is dat van de eenzame, onwrikbare leider die koers houdt ondanks tegenslag. Een recept voor rampen. Hoe invloedrijker het land, hoe meer hiernaar geneigd wordt, laat de huidige wereld zien. Als democratisch gekozen leider dictatoriaal optreden, is geen kracht – het is roekeloosheid.

Vrouwelijk leiderschap werkt anders: het zoekt dialoog. Niet eindeloos polderen, maar luisteren naar de juiste mensen op het juiste moment – en vervolgens de wijsheid van alle partijen benutten. Het is geen vriendelijkheid, maar slimme effectiviteit.

Juist nu

Het vraagt lef om je eigen overtuigingen te bevragen, om te investeren in langetermijnoplossingen en om de kracht van samenwerking te benutten. Het vraagt lef én doorzettingsvermogen om nieuwsgierig te blijven naar elkaar.

Juist als je er helemaal klaar mee bent. Bang bent. Boos en gefrustreerd. Juist als je verlangt naar harde maatregelen. Juist als je vindt dat Poetin, Xi Jinping, én Zelensky idioten zijn. En Trump een nog grotere. Juist wanneer je zou willen dat de wereld kalmeert. Juist dan. Stap dan niet mee in de valkuil die we testosteron gestuurd leiderschap zien maken.

De vraag is niet óf de wereld vrouwelijk leiderschap nodig heeft, maar wanneer we eindelijk accepteren dat het de enige weg vooruit is. Want de keuze is helder: blijven we vasthouden aan destructieve patronen, of kiezen we voor leiderschap dat de wereld werkelijk kan redden?

Opgedragen aan de vrouwelijke Nobelprijswinnaars voor de Vrede:

1905 – Bertha von Suttner
1931 – Jane Addams
1946 – Emily Greene Balch
1976 – Betty Williams
1976 – Mairead Corrigan
1979 – Moeder Teresa
1982 – Alva Myrdal
1991 – Aung San Suu Kyi
1992 – Rigoberta Menchú
1997 – Jody Williams
2003 – Shirin Ebadi
2004 – Wangari Maathai
2011 – Ellen Johnson Sirleaf
2011 – Leymah Gbowee
2011 – Tawakkul Karman
2014 – Malala Yousafzai
2018 – Nadia Murad Basee
2021 – Maria Ressa
2023 – Narges Mohammadi

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Boom Management.

Het bericht De beste kans om WO III te voorkomen? Vrouwelijk leiderschap verscheen eerst op Denkplaats.

We weten natuurlijk allemaal dat illusies niet waar zijn. Anders zouden het geen illusies heten. Toch koesteren we ze als onzichtbare knuffels die we overal mee naartoe slepen. Waarom doen we dat toch? Omdat illusies ons gerust stellen. Kijk maar.

Jezelf een beetje te goed vinden

Wetenschappers hebben ontdekt dat mensen die zichzelf een tikkeltje overschatten, vaak gelukkiger zijn én meer bereiken dan mensen die zichzelf precies inschatten. Herkenbaar? Mijn eigen “ik-heb-geen-beperkingen-illusie” past hier perfect bij. Die kleine vertekening zorgt dat we doorzetten als het tegenzit. Als we hélemaal eerlijk zouden zijn over onze kansen, zouden we veel minder proberen.

Doen alsof je controle hebt

“Iedere keer dat ik een lastig gesprek heb, bereid ik drie scenario’s voor,” vertelde iemand me eens. “En gebruik je er dan ook echt één?” vroeg ik. “Natuurlijk niet,” lachte ze, “maar het voorbereiden voelt alsof ik grip heb.” Dat gevoel van controle hebben we nodig in een wereld die ons soms overweldigt. Ook al wéten we dat het leven zich niet laat plannen, doen alsof helpt ons vooruit.

Doen alsof dingen betekenis hebben

“Dit moest zo zijn” of “Alles gebeurt met een reden” – wie zegt het niet? Meestal gebruiken we die zinnen om moeilijke situaties makkelijker te accepteren. We zoeken betekenis in gebeurtenissen, ook als die er niet is. En eerlijk? Zelfs als er niets diepers achter zit, voelt het leven rijker, vriendelijker, veiliger wanneer we dat wel denken.

Maar let op: illusies kunnen meer kapot maken dan je lief is

Ze worden gevaarlijk als ze ons blind maken voor de realiteit. Zoals mijn opdrachtgever die volhield dat hij een inspirerende leider was, terwijl zijn hele team ondertussen wegliep. Zijn illusie beschermde zijn ego, maar maakte elke vorm van groei onmogelijk. En hulp accepteren ook.

Illusies zijn als een fata morgana. Je weet dat het waarschijnlijk een luchtspiegeling is, maar toch blijf je ernaartoe lopen. Het vooruitzicht houdt je in beweging, zelfs als je diep vanbinnen weet dat er geen water te vinden is. Alles beter dan toegeven dat je hopeloos verdwaald bent. Toch?

Dat is nog maar de vraag! Illusies kunnen troost bieden, maar soms heb je de harde realiteit in te zien, in plaats van troost en geruststelling te zoeken in je liefdevol gekoesterde onzin. Juist dan gaat er, doordat je het lef hebt je illusies weg te gooien, en nieuwe werkelijkheid omarmt, nieuwe mogelijkheden open. Echte mogelijkheden. Geen droommogelijkheden.

Van welke illusie wil jij geen afscheid nemen?

Gooi je ondermijnende illusies weg, en behoud degene die jou en de wereld net een beetje meer vooruit helpen. Maar geloof ze nooit! Alleen al het besef dat het een zelfgekozen illusie is, die je koestert – maakt je sterker dan wanneer je jezelf compleet voor de gek houdt. Kijk daarom eens naar je favoriete illusies. Onderzoek ze, geniet ervan waar ze je inspireren, maar verwar ze nooit met de werkelijkheid.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Boom Management.

Het bericht De vraag van vandaag: van welke illusie wil ik geen afscheid nemen? verscheen eerst op Denkplaats.

Volgens recente cijfers van het CBS waren in 2024 naar eigen zeggen ruim 1,7 miljoen Nederlanders slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag. En gaf 17 procent van alle werknemers aan met ongewenst gedrag op het werk maken hebben gehad. In dat kleine zinnetje “naar eigen zeggen” ligt het gevaar: je bént nog geen slachtoffer, omdat je je slachtoffer vóélt.

We leven in een tijd waarin persoonlijke verhalen met heftige gevoelens – vaak gedeeld op sociale media – snel het publieke debat domineren. En vervolgens gaat het gesprek alleen over het gevoel van het vermeende slachtoffer. Dat is gevaarlijk, want als we gevoelens blindelings gelijkschakelen aan waarheid, lopen we het risico dat rechtvaardigheid wordt ingeruild voor willekeur en vertrouwen in systemen verdwijnt.

Emoties vertellen hun eigen verhaal

Stel je een medewerker voor die zich gekleineerd voelt door een leidinggevende en dat ervaart als grensoverschrijdend gedrag. De leidinggevende daarentegen snapt niet dat zijn gedrag zo wordt ervaren. Wie heeft gelijk?
Als omstanders moeten we niet proberen zo snel mogelijk partij te kiezen voor de één of de ander, maar alle betrokkenen verleiden kritisch na te denken over vooral zichzelf. Maak ik mijzelf iets wijs op basis van mijn eerste emoties?

O ja? Is dat zo?

Tijdens een bijeenkomst met een team dat ik in mijn functie als teamcoach begeleidde in de ouderenzorg, kwam een verzorgende te laat. “Sorry,” zei ze, “ik werd bedreigd door meneer X. Ik moest even op adem komen.” Haar collega’s reageerden onmiddellijk met verontwaardiging richting de bewoner. Een leidinggevende sprak zelfs over disciplinaire maatregelen. Om de situatie beter te begrijpen, stelde ik de verzorgende een paar vragen:
Ik: En wat was in die situatie hét moment waarvan je zou zeggen: dit is bedreiging?
Zij: Toen hij zijn asbak met een harde klap op de grond smeet.
Ik: Wat dacht je toen?
Zij: ‘Gelukkig gooit hij de asbak niet naar mij.’ Maar ik voelde me zo onveilig. Doodeng.
Ik: Dus op het moment dat meneer X de asbak op de grond gooide, werd jij bedreigd, zeg je? Zij: Nou, daar was ik bang voor
Door deze vragen realiseerde ze zich dat ze bang was geweest voor bedreiging, maar niet daadwerkelijk bedreigd was. Haar reflectie voorkwam onterechte escalatie.

Je gevoel zegt iets over jou, niet per se over de situatie

Wij zien gevoelens tegenwoordig als absolute waarheid: “Ik voel me onveilig, dus het ís onveilig.” Maar dat klopt niet. Je kunt je jong voelen zonder jong te zijn, of je angstig voelen zonder werkelijk gevaar te lopen. Als we individuele gevoelens als bewijs accepteren voor wat er in een situatie gebeurd is, stopt het gesprek: er is immers maar één waarheid, en die ligt bij degene die zich slachtoffer voelt. Of bij degene die zeker weet dat hij of zij niks fout gedaan heeft. In beide gevallen doodt dit de dialoog en maakt het oplossingen onmogelijk.

Je bent geen wegkijker, als je niet automatisch iemands conclusies overneemt

Je zou kunnen zeggen: “Door zo’n focus op feiten, neem je gevoelens niet serieus.” Maar dat is niet zo. Gevoelens serieus nemen is niet hetzelfde als de conclusies die deze gevoelens oproepen kritiekloos accepteren. En let op: dat is iets heel anders dan niet geloven wat er gebeurd is! Stop met direct meegaan in de conclusie van de ander, uit in angst dat dat je anders een wegkijker zou zijn. Je gevoel kritisch onderzoeken, geeft slachtoffers juist de kans om hun ervaringen beter te begrijpen en te verwerken. Daarnaast beschermt het tegen overhaaste conclusies die onschuldigen schade toebrengen. Zoals bij de verzorgende: haar eigen reflectie leidde tot een genuanceerder beeld van de situatie. Dat hielp niet alleen de vermeende dader, maar vooral haarzelf.
En dat is bijzonder moedig. Want het vraagt lef om verder te kijken dan je eerste emotie en je oprecht af te vragen wat er zojuist gebeurd is.

Geef emoties geen onbeperkt gezag

Emoties verdienen erkenning, maar geen onbeperkt gezag. Misschien voelt dit ongemakkelijk. Misschien klinkt het alsof je slachtoffers niet serieus neemt, als je hun emoties niet als onomstotelijk bewijs zit. Maar niets is minder waar. We nemen mensen pas écht serieus als we verder kijken dan de eerste emotie, en durven vragen: hoe noem je dat precies, wat er is gebeurd?

Dit artikel is het vijfde van een serie van vijf blogs voor Boom Management.

Het bericht Voel je je slachtoffer? Dat máákt je nog geen slachtoffer verscheen eerst op Denkplaats.

Zo gelooft 78% van de Nederlanders dat Nederland evenveel of meer doet aan opvang van vluchtelingen dan andere Europese landen. In werkelijkheid bungelen we onderaan.

Kan het niet? Onzin

Een schrijnend, hardnekkige overtuiging van veel ziekenhuizen is: “Het is onmogelijk om onverzekerden op te nemen in het ziekenhuis en de kosten vergoed te krijgen.” Niet waar. Het vraagt extra inspanning, administratie en gedoe. Dat is waar. Maar dat het niet kan? Onzin, leerde ik van, terecht, veelgeprezen straatarts Michelle van Tongerloo.

Mensen gebruiken vaak het woord ‘niet kunnen’ als ze niet bereid zijn de consequenties van het kunnen te aanvaarden. Maar veel vaker gaat het over niet willen of niet durven.

Michelle van Tongerloo zou niet veelgeprezen zijn als zij niet precies dit doet: de shitterige eerste versies van verhalen niet geloven om zo te ontsnappen aan de regels die het zieke zorgsysteem van Nederland haar voorschrijft. Zij laat zien laat zien hoe het anders kan. Waar het systeem zegt “Zo werkt het nu eenmaal met onverzekerde daklozen,” vraagt zij “O ja? Is dat zo? Zou het ook anders kunnen?” Deze houding heeft al talloze mensen geholpen die anders tussen wal en schip waren gevallen. Daar schrijft ze inspirerend over in haar boek Komt een land bij de dokter.

Dus wat als we onze gedachten eens zouden bevragen, in plaats van ze klakkeloos te geloven? We hoeven niet naar Michelle te kijken als een heldin die doet wat wij niet kunnen. Nee, we kunnen allemaal uit onze eigen gedachtegevangenis ontsnappen en de wereld een beetje mooier maken. Voor jezelf én voor anderen.

Weg uit je gedachtegevangenis

Maar hoe breek je uit je eigen gedachtegevangenis? Hier is je uitbraakplan in drie concrete stappen:

1. De Wakker-Worden-Vraag. Stel jezelf elke ochtend de vraag: “Welke gedachte heb ik vandaag als ‘waarheid’ aangenomen?” Bijvoorbeeld: “Ik kan dit project niet aan.” Is dat echt zo?
2. Het Bewijs-Onderzoek. Vraag jezelf: “Welk concreet bewijs heb ik voor deze gedachte?” Niet wat je denkt, maar wat je echt hebt gezien of gemeten.
3. De Actie-Check. Vraag jezelf: “Als deze gedachte niet waar zou zijn, wat zou ik dan nú anders doen?” En doe dat meteen.

Dit klinkt misschien simpel, maar het vraagt moed. Het is veel comfortabeler om in onze eigen gedachtebubbel te blijven dan eruit te breken. Maar juist door het onszelf en anderen ‘goedbedoeld moeilijk te maken’, kunnen we doorbreken naar nieuw denken en nieuw doen.

Neem je gedachten echt serieus

Je hoeft je gedachten niet te geloven om ze wel serieus te nemen. Sterker nog: juist door ze niet automatisch te geloven, neem je ze pas écht serieus.

Begin vandaag nog met je uitbraak uit jouw eigen gedachtegevangenis.

Wil je meer inspiratie? Luister naar mijn interview dat Nieuwsweekend met mij hield op radio 1, en ontdek:

1. waarom je er goed aan doet je eigen gedachten niet automatisch te geloven
2. hoe we ons al vragen stellend uit maatschappelijke crises kunnen bevrijden
3. hoe straatarts Michelle van Tongerloo het perfecte voorbeeld is van het zichzelf en anderen ‘goedbedoeld moeilijk maken’: de techniek die ik in mijn boek over levensveranderend denken beschrijf

Dit artikel is het vijfde van een serie van vijf blogs voor Boom Coaching.

Het bericht De grootste crisis van Nederland: de perceptiecrisis verscheen eerst op Denkplaats.